على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

مقدمه 5

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

متوفى در 1298 كه از دانش‌پروران و دانشمندان معروف آن زمان بود روابط نزديك داشت و در 1293 كه نخستين بار مجلس حفظ الصحه در طهران تشكيل شد وى عضويت آن را يافت . پس از استعفا از رياست مريضخانهء دولتى با مرحوم حاج ميرزا حسين خان مشير الدوله سپهسالار كه بحكمرانى خراسان و توليت آستان رضوى منصوب شده بود بدان ديار رفت و آنجا نيز بيمارستان رضوى را با اصول بيمارستانهاى جديد اروپائى تشكيل داد و اصلاح كرد و در 1299 دوباره بطهران بازگشت و با مرحوم ميرزا يوسف مستوفى الممالك صدر اعظم پيوستگى يافت و پس از فوت وى در 1303 بدعوت مسعود ميرزا ظل السلطان حكمران اصفهان به آن شهر رفت و دو سال در اصفهان و چندى در قمشه و اندك زمانى در خاك بختيارى اقامت داشت و در بازگشت بطهران بطبابت عمومى پرداخت و مخصوصا در اواخر 1309 و اوايل 1310 كه وباى سخت در طهران رخ داده بود و بيشتر از پزشكان از طهران گريخته بودند وى جان‌فشانى و پايدارئى كرد كه در آن زمان معروف شد و در همين اوان جزو اطباى حضور پادشاه درآمد و پس از چندى طبيب مخصوص اندرون شد و تا سال 1328 قمرى درين مقام بود و از پزشكان معروف زمان خود بشمار مىرفت و در زمان حيات وى شرح‌حالهائى ازو نوشته و چاپ كرده‌اند از آن جمله است ترجمه‌اى كه مرحوم حاج ميرزا معصوم نايب الصدر شيرازى معصوم‌على شاه در مجلد سوم كتاب طرائق الحقايق در صحيفهء 106 از وى و از خاندان مادرى او نوشته است و نيز شرح‌حالى كه مرحوم ميرزا محمد ناظم الاسلام كرمانى در مجلد اول تاريخ بيدارى ايرانيان از صحيفهء 101 تا صحيفهء 123 نوشته است . مؤلف اين كتاب گذشته از آنكه مدت پنجاه و هفت سال تمام شب و روز بفن خويش و مداواى بيماران اشتغال داشته و حتى در پايان عمر كه عليل و ناتوان شده بود از وظيفهء خود غفلت نمىكرد هرگاه كه فراغتى يافته است و چند ساعتى در شبانه روز مجال كرده بتأليف كتابهائى در فن خويش يا در فنون ديگر روزگار گذرانده . تأليفات وى در طب شامل يك سلسله كتابهاى سودمندست كه يا خود مستقيما نوشته و يا از زبان فرانسه ترجمه كرده و نخستين آنها كتابيست در تشريح كه ترجمهء آن را در شب 24 ربيع الاول سال 1305 در قريهء شاه رضا از قراى قمشه هنگام توقف در اصفهان بپايان رسانده و از آن پس كتابهاى ديگرى در فنون مختلف طب تأليف و ترجمه كرده بدين قرار : كتابى در پاتولوژى و كلينيك جراحى ، رساله‌اى در فيزيك ، رساله‌اى در جراحى ، رساله‌اى در تراپوتيك ، رسالهء ديگر در تشريح ، دو رساله در سوء هضم ، كتابى بنام مذاكرات بنا بر روش كتاب aide - memoire دكتر كورليو طبيب فرانسوى كه در 1307 بپايان رسانده است . ديگر از مؤلفات او رساله‌ايست كه در آخرين دورهء بروز و با در سال 1323 قمرى نوشته و در همان زمان چاپ شده منتهى براى ترويج از يك تن از شاگردان خود در عنوان آن چنين نوشته است : « مختصر رساله‌ايست در شرايط حفظ صحت و احتراز از سرايت امراض مسريه و مداواى و با كه برحسب دستور العمل اين بندهء درگاه على اكبر طبيب جناب آقا ميرزا اسد اللّه جليل الاطباء نوشته‌اند » . در 1316 قمرى كه مرحوم حاج ميرزا على خان امين الدوله بوزارت اعظم برقرار شد نهضت مهمى در طهران براى انتشار معارف جديد و تأسيس مدارس پيش آمد و جمعى از دانش‌پروران و هواخواهان معارف جديد درين كار شركت كردند كه معروف‌ترين آنها حاج ميرزا حسن رشديه و حاج مهدىقلى خان هدايت مخبر السلطنه و ميرزا سيد محمد طباطبائى معروف بسنگلجى و ميرزا سيد حسين خان نظام الحكماء و ميرزا